Gelezen: "Soviet and Russan Lunar Exploration" van Brian Harvey

Als je de verhalen leest over de race naar de maan tussen de Verenigde Staten en de Sovjet Unie, dan zijn dat vooral de verhalen van de Amerikaanse kant. Dat is niet zo gek. Bijna alles aan de Sovjet zijde was geheim, tot aan de naam van de hoofdontwerper Sergej Koroljov. Na de val van de muur kwamen de verhalen los van ontwerpers en technici die altijd hun mond hadden moeten houden. Maar nog steeds kwamen voornamelijk de highlights over.

Het boek "Soviet and Russan Lunar Exploration" van Brian Harvey vertelt veel van die verhalen in detail. Het was zo interessant dat ik hem van kaft tot kaft gelezen heb. Het boek begint bij de eerste satellieten van de Sovjets naar de maan: de Loena 1 (het "eerste kosmische ruimteschip") die op de maan terecht had moeten komen, maar er langs vloog.

De cover van het boek.

Gelezen: "Korolev" door James Harford

"Korolev" is een boek uit een periode toen net een heleboel informatie vrij kwam over de Sovjet Unie. Een tijd van grote geheimhouding was voorbij, en vele mensen die gewerkt hadden aan de ruimtevaartprogramma's van de Sovjet Unie wilden graag hun verhaal vertellen. Maar ook om te vertellen over de man die het allemaal startte: Sergej Pavlovitsj Koroljov.

James Harford was al sinds de start van het Sovjet ruimtevaartprogramma geïnteresseerd wie die mysterieuze raketontwerper was. Hij interviewde vele mensen die met Koroljov te maken hadden: raketontwerpers, astronauten, hoofden van andere bureaus en politici. En hij schreef in 1997 dit boek over hem. Hoe meer je over Koroljov leest, hoe meer je je afvraagt, waarom zijn naam in de ruimtevaart niet op ieders lippen ligt.

Het verhaal over Koroljov kan eigenlijk niet tragischer. Eind jaren twintig, begin jaren dertig begon hij met vrienden het bouwen van raketten in de toen straatarme Sovjet Unie. Ze hadden weinig te eten, maar het lukte ze wel om, niet lang na de Amerikaan Robert Goddard en Duitse raketontwerpers, een raket te lanceren op vloeibare brandstof. Wat eerst meer een (gevaarlijke) hobby was, begon ook militaire interesse te wekken.


Gevangene
Helaas begint in die tijd Stalin's Grote Zuivering: een tijd van grote paranoia, waarin iedereen opgepakt en geëxecuteerd kon worden die ook maar op een of andere wijze als tegenstander van de staat gezien kon worden. Miljoenen mensen zijn in die tijd om het leven gekomen door executie of na tewerkstelling in de strafkampen in de Goelag.

En zo gebeurde het dat Koroljov in 1938 opgepakt werd omdat de man aan het hoofd van het bureau waar hij werkte, maarschalk Tukhachevsky, verdacht werd overheidsgeld niet goed te hebben besteedt. Koroljov werd verlinkt door zijn mede-experimenteerders, alhoewel dat ze in die tijd misschien niet heel zwaar aan te rekenen viel. Koroljov ontkende een misdaad gepleegd te hebben, maar kreeg toch 10 jaar in een strafkamp in Siberië. En zo kwam hij terecht in Kolyma, een goudwinningsmijn in een plaats waar de temperatuur in de winter 20 tot 30 graden onder nul is. Gevangenen kregen niet genoeg kleding of eten. Een bewaker brak zelfs Koroljov's kaak.

De aanval door Hitler op de Sovjet Unie was voor velen een nachtmerrie, maar voor Koroljov was het een zegen: de paranoïde machthebbers in Moskou herinnerden zich opeens dat het handig was om mensen te hebben die vliegtuigen en raketten konden ontwerpen. Vooral omdat op een gegeven moment Duitse troepen Moskou zeer dicht genaderd waren. Zo ging er een brief naar Kolyma dat Koroljov overgezet moest worden naar een gevangenis in Moskou. Voor vervoer was echter niet gezorgd en vanwege de net begonnen winter ging de veerboot vanaf het gevangeniseiland naar het vaste land niet.

Eenmaal toch in Moskou gekomen, werd hij tewerkgesteld onder de, eveneens gevangen, vliegtuigontwerper Tupolev. Het is eigenlijk niet te bevatten hoe deze gevangenen onder dit regime toch de drijfveer wisten op te brengen om een goede duikbommenwerper op te leveren. Maar dit vliegtuig beviel in ieder geval wel zo goed, dat alle gevangenen, waaronder Koroljov, werden vrijgelaten. En zelfs daarna werken zij toch door aan nieuwe ontwerpen.

Van de V-2 tot Sputnik
Na de oorlog kwam een betere tijd voor Koroljov. Hij werd gevraagd om de V-2 raketten te onderzoeken die de Duitsers hadden achtergelaten. Hoewel de Amerikanen veruit het beste van de V-2's wisten te confisqueren, was er genoeg materiaal voor Koroljov om onderzoek naar te doen. Ook waren er genoeg Duitse raketontwerpers die hun kennis met de Sovjets deelden.

Koroljov bouwde verder door op basis van de V-2 (door de Sovjets inmiddels R-2 genoemd). In de loop van de jaren wist hij grotere en krachtigere raketten te bouwen. Met name Nikita Chroesjtsjov was geïnteresseerd hierin, omdat de Sovjet Unie zich niet kon meten met de enorme aantallen Amerikaanse met kernbommen bewapende bommenwerpers. Maar als Koroljov een ballistische raket kom maken die een kernbom kon brengen op het territorium van de Verenigde Staten, dan kon Chroesjtsjov terugdreigen.

Een aandachtspunt hierbij was trouwens dat de kernbom van de Sovjets loodzwaar was. Vele malen zwaarder dan de Amerikaanse variant van vergelijkbare kracht. Dus Koroljov moest ook een zware raket opleveren om een bom op Amerika te kunnen gooien.

Niemand dacht daarbij aan ruimtevaart. Niemand, behalve Sergej Koroljov. Hij had al langer een droom om mensen op de maan en op Mars te brengen met zijn raketten. Gewiekst wist hij Chroesjtsjov zover te krijgen, dat zijn bureau een wetenschappelijke satelliet mocht lanceren als de raket zijn nut in een test bewezen had. En dat deed hij in augustus 1957. Een R-7 raket wist de afstand van lanceerbasis Baikonoer in Kazachstan te overbruggen naar het oostelijke schiereiland Kamsjatka, zo'n 7000 km verder.

Koroljov had graag een ton wegende wetenschappelijke satelliet willen lanceren, maar die was nog niet klaar in oktober 1957. Ondertussen kwamen de Sovjets geruchten ter ore dat de Amerikanen van plan waren om een satelliet te lanceren. Koroljov besloot daarom niet langer te wachten en in plaats daarvan een heel simpele satelliet te lanceren, de Sputnik 1.

Sputnik 1 en diens derde rakettrap waren met opzet zo glimmend mogelijk. Dat was Koroljov's idee. Op deze manier kon iedereen de satelliet zien als deze over kwam en niemand kon zijn prestatie en die van de Sovjets dan ontkennen. Maar wat er werkelijk na 4 oktober 1957 gebeurde, had zelfs Chroesjtsjov niet kunnen dromen.

Sputnik en verder
Aanvankelijk haalde het nieuws dat de Sovjets een satelliet gelanceerd hadden, slechts pagina 3 van de Pravda. Maar hoe anders was dat in de Westerse wereld. De Amerikanen werden helemaal gek van het idee dat de Sovjet Unie zonder waarschuwing een kernbom op hun hoofd konden gooien. Het Pentagon wist - dankzij U2 spionage vliegtuigen - heel goed dat de Sovjets daar bepaald nog niet de middelen voor hadden. De Sovjets hadden nog maar twee lanceerplatforms hiervoor. Maar dat vertellen zou betekenen dat ze zouden moeten bekennen dat er regelmatig spionagevliegtuigen over de Sovjet Unie vlogen. Dus zei president Eisenhower liever niets en bleef de publieke opinie vol van angst.

Je moet niet denken dat de R-7 het ideale wapen was. Het koste uren om zo'n R-7 raket vol te tanken en dat lang voordat deze kon gelanceerd worden, kon een Amerikaanse bommenwerper de basis uitschakelen. Wellicht kon Koroljov dat niet heel veel schelen. De impact van Sputnik was zo groot, dat de Sovjet machthebbers er meer van wilden. Kon Koroljov volgende maand niet een hond in de ruimte lanceren?

Daarna was de wetenschappelijke satelliet Sputnik-3 aan de beurt. Ter vergelijk: Sputnik-3 woog een ton. De eerste Amerikaanse satelliet, Explorer-1, woog 14 kg. Met Sputnik-3 hadden ook makkelijk de stralingsgordels rond de aarde ontdekt kunnen worden, ware het niet dat Sputnik-3 zijn gegevens niet kon vastleggen als hij uit het zicht van de Sovjet Unie vloog. De tape recorder om al die gegevens vast te leggen, was namelijk stuk. Dan nog had men internationaal best willen helpen met het vastleggen van deze kostbare wetenschappelijke gegevens, maar de Sovjets wilden daarbij niet helpen. En zo waren het uiteindelijk de Amerikanen met hun veel lichtere Explorers die de stralingsgordels ontdekten.

Een satelliet op de maan en een mens in de ruimte
Korolev kon nog lang voortbouwen op het succes van de R-7 raket. Deze raket was krachtig genoeg om in 1959 een object langs de maan te laten vliegen. Toegegeven, Loena-1 had eigenlijk op de maan moeten komen, maar dat lukte met Loena-2 uiteindelijk wel. Het was op dit moment dat de Amerikaanse raketontwerpers pas goed begrepen hoe zeer de Sovjets hen overklasten.

Maar Koroljov wilde meer. Hij wilde satellieten naar de planeten brengen en mensen in de ruimte brengen. Koroljov zelf was hier de drijvende kracht achter. Hij leek alles en iedereen aan te sturen. Hij sprak met hoofden van afdelingen, maar als die het naar zijn zin niet goed deden, liep hij net zo makkelijk direct naar hun werknemers om dingen gedaan te krijgen. Quality control? Dat was Koroljov. Waar nodig schold hij iemand de huid vol als de kwaliteit hem niet zinde. Hij ontsloeg mensen ter plekke, maar vergat een paar uur later dat hij dat had gedaan.

Tegen deze tijd had Koroljov het ook al aan zijn hart. Tegen Sputnik-2 slikte hij al medicijnen daarvoor en gaandeweg werd zijn gezondheid er niet beter op. Mijn hij ging altijd door.

Koroljov bemoeide zich met alles en iedereen en dus ook met het ontwerp van het bemande Vostok ruimteschip. En met de selectie van de kosmonauten. En tijdens de vlucht van Joeri Gagarin, was Koroljov de vluchtleider en hij had contact met Gagarin. Dat was bij de Amerikanen niet voor te stellen: dat Werner von Braun tegen Eugene Kranz had gezegd: "Ga eens even op zei, joh. Ik regel dit wel even". Het was allemaal onderdeel van Koroljov's plan: om mensen op de maan te zetten en naar Mars te brengen.

De race naar de maan en Koroljov's dood
Na Gagarin's vlucht en die van German Titov, vlogen Vostok 3 en 4 gelijktijdig en Vostok 5 en 6 ook. Maar Koroljov was ondertussen al lang bezig met de volgende stap: het Sojoez ruimteschip en de krachtige N-1 raket. De N-1 wordt nog altijd gezien als de Sovjet maanraket, maar Koroljov wilde er eigenlijk ook mensen mee naar Mars brengen. Een probleem was alleen dat het geld er niet voor kwam. Erger nog, de machthebbers besloten te wedden op twee (kostbare) paarden om mensen voor de Amerikanen op de maan te brengen.

Tegen het eind van zijn leven begon Koroljov in te zien dat hij niet in staat was om werkelijk alles aan te sturen en hij bracht het werk aan maan- en planeetsondes onder bij Lavotsjkin, die daarna de Loena 9 en de Venera Venus-landers wisten af te leveren.

Maar hoe dan ook ging het bergafwaards met Koroljov's gezondheid. Niet dat Koroljov zich daardoor wilde laten remmen. Hij bleef zich met bijna het totale programma bemoeien.

Dokters ontdekten een poliep bij hem en de minister van gezondheid zou die persoonlijk in een operatie gaan verwijderen. Op 14 januari 1966 ging Koroljov onder het mes, maar tijdens die operatie ontdekte dokter Petrovski een enorme tumor in Koroljov's bekken. Die verwijderde Petrovski daarbij, waarna hij met moeite bloedingen wist te stoppen. Het was toen al duidelijk dat deze operatie eigenlijk veel te zwaar was. Even leek het goed te gaan, maar kort daarna werden de dokters terug geroepen. Koroljov's conditie verslechterde snel en uiteindelijk overleed hij op de operatietafel.

Einde van onbekendheid
Tot zijn dood was Koroljov's naam geheim. De machthebbers waren namelijk bang dat hij ontvoerd zou worden. En dan waren ze hun grootste troef kwijt. Het is niet voor te stellen hoe Koroljov ondanks dat zijn energie voor de ruimtevaart bleef houden. Terwijl Joeri Gagarin in de schijnwerpers stond, stond Koroljov in de schaduw.

Dat veranderde pas op de dag dat hij overleed. Dat was het moment dat dat de Sovjet Unie uit de doeken deed wie Sergej Koroljov was. Brezjnev persoonlijk droeg de baar van Koroljov.

Vassili Misjin werd het nieuwe hoofd van Koroljov's ontwerpbureau en kreeg de opdracht om kosmonauten op de maan te brengen. Dat was een onmogelijke taak. Niet alleen was Misjin simpelweg geen tweede Koroljov, maar ook het geld ontbrak. Of Koroljov het wel gelukt was als hij nog geleefd had, is twijfelachtig. Tegen de productie en efficiëntie van de Amerikanen, die vanaf project Gemini pas echt goed op stoom kwamen, konden de Sovjets simpelweg niet op. Misjin werd dan ook een paar jaar na Apollo 11 ontslagen.

Zijn opvolger werd een van de mannen die Koroljov in 1938 verraden had en waar hij daarna toch vele jaren had samengewerkt: Valentin Gloesjko. Gloesjko wiste alle sporen van de N-1 raket uit. In de jaren tachtig zou Gloesjko zelf een raket ontwerpen die mensen op de maan had kunnen brengen: de Energia. Maar toen viel het doek voor de Sovjet Unie en eveneens de Energia.

Over het boek
Je kunt "Korolev" zien als een rapportage. James Harford heeft geprobeerd alles over de man te weten te komen en heeft dit genoteerd in dit boek. Het boek staat vol met geschiedenis, maar ook verhalen, anekdotes en verslagen van mensen van hoog tot laag over hoe Koroljov was. Het is een prachtig eerbetoon aan een man die eigenlijk bekend zou moeten zijn bij iedere ruimtevaartliefhebber.

Het is jammer dat ik geen filmproducent ben. In Koroljov's leven zit volgens mij een prachtig verhaal over een tragische man die toch zijn dromen wist waar te maken. In de juiste handen Oscar-materiaal.

Gelezen: "Ambassadors from Earth" van Jay Gallentine

Een boek met verhalen over de eerste satellieten, de eerste onbemande maanmissies en missies naar de planeten, dat sprak mij wel aan. "Ambassadors from Earth" van Jay Gallentine bleek al in 2009 uitgebracht te zijn en ik had er nog nooit van gehoord. Het is een van de boeken van de "Outward Odyssey" serie van de University of Nebraska. Uit deze serie komt ook het boek "In the Shadow of the Moon" van Francis French en Colin Burgess, waar later een TV-serie van gemaakt is.

Het interessante van "Ambassadors from Earth" is dat het het begin van de onbemande ruimtevaart beschrijft vanuit zowel Amerikaans als Sovjet perspectief. Het boek begint met James van Allen,  later de man achter de eerste Amerikaanse satelliet, Explorer 1, en de Van Allen gordels. We volgen hem in de jaren 50 als hij tests uitvoert op een marine-ijsbreker, de Glacier, om zo meer te weten te komen over kosmische straling. Volgens sommige theorieën komt deze straling uit de atmosfeer, volgens anderen uit de kosmos. Niemand weet precies hoe het zit.

Maar dan is het 4 oktober 1957 en een van zijn studenten vangt een vreemd signaal op. Het blijkt de Spoetnik-1 te zijn. De Spoetnik-1 is het werk van Sergei Pavlovitsj Koroljov, een man die, ondanks armoede, en ontberingen (waaronder gevangenschap), een droom werkelijkheid heeft weten laten te worden: een kunstmatige maan. Maar zijn dromen gaan nog veel verder.

De Amerikanen zijn daarna, zoals bekend, een tijd aan het worstelen om dit achterlijke land bij te halen met een eigen raket. Uiteindelijk is het Van Braun die slaagt, maar de satelliet op die Jupiter-C raket, dat is het werk van James Van Allen en zijn postgraduaat-student George Ludwig. Het boek beschrijft hoe de satelliet zo ongeveer op de werkbank tot stand komt. Ook grappig is om te lezen dat in het begin Amerikaanse en Sovjet-wetenschappers elkaar nog gewoon ontmoet hebben. "Hoezo koude oorlog?" Maar dat duurde niet lang meer.

Sergei Koroljov weet in 1959 de wereld weer (anoniem) versteld doen staan door een satelliet (hard) op de maan te laten neerkomen. En datzelfde jaar maakt Loena 3 foto's van de achterkant van de maan. De Amerikanen weten dat ze dan een straatlengte achter liggen.

Project Ranger moest iets van de achterstand inlopen. Gallentine laat zien dat het project te maken had met eisen en wensen van een hoop mensen hogerop, en ook nog eens Defensie. Dat viel niet te managen. Niet voor niets mislukken 6 van de 9 Ranger-missies. Het doel was om te zien of het maanoppervlak geschikt was voor een landing door mensen. Uiteindelijk was het Loena 9 van de Sovjet Unie dat dat antwoord gaf. En de foto's daarvan werden weer opgevangen en uitgelekt door het Jodrell Bank Observatorium in Engeland.

En toen kwam er een hoofdstuk over Mike Minovitch. In het hoofdstuk "The Meeting and the Mechta" wordt uitgelegd hoe Mike Minovitch, een postgraduaat-student, het lastige drielichamenprobleem weet op te lossen dankzij zijn denkwerk en veel nachtelijke uurtjes op de IBM 7090 computers van het Jet Propulsion Laboratory. Het is de basis voor de zwaartekrachtslinger: dé manier om met weinig brandstof meerdere hemellichamen in het zonnestelsel te bezoeken. In het hoofdstuk komt naar voren dat de baas van Minovitch zijn oplossing gratis doorgeeft aan bedrijven, zonder Minovitch daarvan op de hoogte te brengen. En Gary Flandro ontdekt een mogelijke route - met behulp van zwaartekrachtslingers - langs Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus, die in 1977 door de Voyager-2 gevolgd zal worden.

Pakweg 150 pagina's verder gaat het weer over Minovitch. Maar nu blijkt hij helemaal niet de ontdekker van de zwaartekrachtslinger. Dat was al veel langer bekend, zonder de oplossing van het drielichamenprobleem. En al gauw wordt het standbeeld voor Minovitch weer afgebroken. Dat hij de "uitvinder van de gravity assist" is, blijkt voornamelijk in het hoofd van Minovitch zelf af te spelen. Ik snapte daar helemaal niks van. Het was alsof de schrijver eerst een interview heeft gehad met Minovitch, het hoofdstuk geschreven heeft en er later achterkwam dat het verhaal niet klopte en het maar zo opgelost heeft.

Van de Mariner 4's flyby langs Mars wordt de prachtige anekdote opgetekend hoe de technici van het ontvangststation in Woomera, Australië stiekem de binnenkomende data van de eerste foto afluisterden, ze pixel voor pixel op papier intekenden en vervolgens doorgaven aan JPL "ja, hoor het signaal is binnen. Het ziet eruit als een krater". In Californië wisten ze heel goed dat men in Woomera geen apparatuur had om het signaal zichtbaar te maken, en ze waren niet te spreken over die grap. Maar de Australiërs bleven steeds accuraat vertellen hoe de foto's eruit zagen.

Daarna gaat het boek nog over de Pioneer 10 en 11 en de Voyager-1 en 2. Erg grappig te horen hoe Van Allen vraagt aan een van zijn studenten om even een model te maken van de planeet Jupiter. Vervolgens ging hij met een paar kleerhangers in de weer om de magnetosfeer aan te geven. Ziezo, klaar voor de persconferentie. Zo zag het er uit:

James Van Allen met zijn model van de magnetosfeer van de planeet Jupiter. Collega John Simpson van de Universiteit van Chicago lijkt toe. (Foto: NASA)

Ik was verbaasd te lezen hoe tijdens de Voyager-1 passage langs Jupiter de JPL afdeling verantwoordelijk voor fotografie iedereen zich een slag in de rondte werkte om de pers van foto's te voorzien. Ze konden het nauwelijks bij houden gedurende de twee weken van de flyby, terwijl ze 24 uur doorwerkten.

Aan het eind van het boek wordt het wat rommeliger. De alinea's volgen elkaar niet altijd logisch op. Ik denk dat het een goed idee was geweest als het boek een goed redacteur had gehad. Ook omdat de schrijfstijl van Gallantine af en toe wat te joviaal is.

Maar al met al heb ik het boek met veel plezier gelezen en ik kan het zeker aanraden, als je het leuk vind om te lezen hoe de onbemande ruimtevaart tot stand is gekomen. Er zijn weinig echt grote namen bij, maar zoals Carl Sagan ooit zei over de mission designer van het Voyager-project: "De naam van Charley Kohlhase zou net zo bekend moeten zijn als die van Michael Jordan!"

Koroljov

De afgelopen dagen was ik The Space Bluff aan het lezen, een boek van Leonid Vladimirov uit 1971 over de eerste jaren van de Russische ruimtevaart. Leonid Vladimirov wist uit de Sovjet Unie te ontsnappen in 1966 en hij kreeg asiel in Groot Brittannië. Wat Vladimirov direct na zijn aankomst probeerde te vertellen, was dat de Sovjet Unie helemaal niet zo geweldig voorlag op de Verenigde Staten qua ruimtevaart, maar niemand geloofde hem.

Ik heb weinig over het boek gelezen, maar er is een Rus die op Goodreads.com beweert dat het boek vol met fouten zit. Daar moet je het dan maar mee doen. Toch is het boek dusdanig interessant, dat ik een paar fouten door de vingers kan zien. Je moet rekenen dat de Sovjet Unie een grote misinformatie-machine was. Je kunt het Vladimirov nauwelijks kwalijk nemen dat hij wat fouten maakte. Bovendien wijken de grote lijnen niet af van wat ik al wist uit andere bronnen.

Ik was vooral onder de indruk van het verhaal over de raketontwerper Sergei Koroljov. Ik heb het boek nog niet helemaal uit, maar wat ik gelezen heb, zou de basis kunnen zijn voor een hele goede film. Sergei Koroljov was vanaf het begin geïnteresseerd in raketten. Al vroeg verslond hij met een aantal vrienden alles wat ze maar konden krijgen over het onderwerp.

Koroljov.

Jammer genoeg, was hij met zijn groepje (gekscherend door hen zelf de Groep Ingenieurs die aan Niets Werken genoemd, wat in het Russisch afkort tot GIRD) in de verkeerde tijd op de verkeerde plaats geboren. De Sovjet Unie maakte hongersnoden door en politiek werd het land steeds gevaarlijker voor bijna iedereen. Weinigen interesseerden zich in raketten.

Maar Koroljov was niet alleen een man met een visie, maar ook met talenten. Een belangrijk talent in die tijd (of bijna elke tijd), was dat hij in staat was om machtige mensen het idee te geven dat zijn plan eigenlijk hun plan was. Zijn groep had geen financiering, maar zodra ze de eerste raket van Sovjet bodem wisten te lanceren, werd de interesse van militaire zijde opeens veel groter.

Helaas was net de tijd van Stalin's Grote Zuivering begonnen (rond 1937). Dit was een tijd waarin Sovjets in grote getale om arbitraire redenen geëxecuteerd en gevangen genomen werden. Dat laatste betekende uiteraard dwangarbeid.

Koroljov had aanvankelijk een belangrijk militair weten te interesseren in zijn programma. Wat later werd deze militair op vage gronden tot spion verklaard en met als zijn personeel geëxecuteerd. Koroljov kwam toevallig goed weg. Dat wil zeggen, als gevangene. En zo wist hij later nog eens ter nauwernood aan het vuurpeleton te ontkomen. Toen de oorlog begon kwam hij uiteindelijk te werken aan vliegtuigmotoren voor Tupolev, de vliegtuigontwerper die eveneens gevangen zat. Toen die een goede duikbommenwerper produceerde, kreeg hij en zijn hele team pardon en een onderscheiding.

En zo heeft Koroljov zijn hele leven moeten laveren tussen levensbedreigende politieke situaties. Officiële erkenning kreeg hij tijdens zijn leven nooit. De Sovjets wilden hun Hoofd Raketontwerper niet bekend maken. Anderen strijkten met de eer en met zijn titel. Na het succes van Spoetnik eiste Koroljov dat Chroesjtsjov de namen van hem en zijn medewerkers eer aan deed. Het gebeurde niet.

Koroljov (links) met de nucleair wetenschapper Igor Kurchatov en wiskundige Mstislav Keldysh.

Wel kreeg hij de opdrachten om soms onmogelijke presetaties te leveren, omdat Chroesjtsjov iets wilde om mee op de borst te kunnen kloppen tijdens de viering van de Oktoberrevolutie. Zo las ik het verhaal achter de Voschod-1. De Voschod-1 was in feite een Vostok capsule, maar Koroljov kreeg de opdracht om dit keer drie kosmonauten te lanceren, net voordat de Amerikanen er 2 zouden lanceren in de Gemini.

Dit zette Koroljev en zijn team voor een onmogelijke taak. Maar hij had weinig keus dan aan de slag te gaan. Wat te doen? Allereerst werd al het niet noodzakelijke uit de capsule gehaald. De keuze viel in ieder geval op drie kleine kosmonauten. Zelfs dan zaten ze als haringen in een ton. En er was nog een probleem. Tijdens het Vostok programma gebruikten de kosmonauten de schietstoel, vlak voor de landing. Ruimte voor drie schietstoelen was er evenmin. En ook niet voor drie drukpakken. De remraket moest de kosmonauten vlak voor de landing behoeden voor een doodssmak.

Maar zelfs dan was de combinatie 100 kg te zwaar voor de Vostokraket. De kosmonauten gingen zelfs op een speciaal dieet zonder zetmeel of vet. Uiteindelijk wist Koroljov en zijn team de Voschod-1 net binnen de aanvaardbare limieten voor lancering te krijgen. Op 12 oktober 1964 ging de raket de lucht in. Een etmaal lang duurde de missie en toen landden de drie kosmonauten veilig. Chroesjtsjov had iets om te trom over te slaan, maar voor hem mocht het niet baten. Vlak na de landing van de Voschod-1 werd hij afgezet.

De Amerikanen waren misschien niet de eersten met twee of drie man in een capsule, en ook grepen ze naast de prijs van de eerste ruimtewandeling, ze bouwden ervaring op in tien Gemini-vluchten die van pas zou komen tijdens het Apollo programma.

Volgens Vladimirov hadden de Sovjets de hoop opgegeven om een man op de maan te zetten, maar dat blijkt later niet het geval te zijn geweest. De Sovjets hadden een raket die qua grootte en kracht de Saturnus-V kon evenaren. Alleen het succes niet. Vier keer heeft men geprobeerd de N-1 raket te lanceren, zonder succes. De tweede explodeerde zelfs op het platform, dat daarbij vernietigd werd. Na het opbreken van de Sovjet Unie, werd ook de maanlander aan de wereld getoond.

De N-1 raket. Onder de raket zitten 30 NK-33 raketmotoren, waarvan er 2 vorige week een Amerikaanse Antares raket in de ruimte brachten. Wie had dat ooit gedacht?

Koroljov maakte dat echter al niet meer mee. Hij overleed door complicaties bij een eenvoudige operatie in 1966. De plannen voor het Sojoez ruimteschip waren toen echter al klaar. Oorspronkelijk was dat bedoeld voor de vlucht naar de maan, samen met een lander. Volgens Vladimirov was het mislukken van de Sojoez-1, waarbij de ervaren kosmonaut Komarov om het leven kwam omdat de parachutes niet open gingen, het gevolg van het ontbreken van Koroljov's aandacht voor detail.

Laat nou die N-1 raket, waar Koroljov ook aan ontworpen heeft, vorige week nog een keer in het nieuws zijn. De Amerikaanse commerciële Antares raket is succesvol gelanceerd vanaf de basis Wallops Island in de staat Virginia. De NK-33 raketmotoren zijn gemaakt in 1970 voor de N-1 raket. 
In de jaren 90 kocht de Amerikaanse firma Aerojet 36 van die motoren. Twee ervan brachten de Antares in de ruimte. Hierna hoopt men met de Antares raket een vrachtschip bij ISS te brengen. Je vraagt je af wat ze gaan doen als de motoren op zijn.

Koroljov slaat nog een keer toe, zou je zeggen, maar de eerlijkheid gebied te zeggen dat hij ze niet zelf ontworpen heeft. Alsof dat nodig is. Er is op dit moment maar een capsule dat mensen bij ruimtestation ISS brengt. En dat is Koroljov's Sojoez, die het na 40 jaar nog uitstekend doet.

Bronnen: The Russian Space Bluff - Leonid Vladimirov, Wikipedia, Spaceflightnow.com.

[Update 28 april 11:00] Ik vergeet nog een mooi verhaal te vertellen over hoe Koroljov volgens Vladimirov de Russische vader van de raketwetenschap, Konstantin Tsiolkovski, onder de aandacht bracht. Tsiolkovski schreef in 1903 een artikel over hoe de mens met behulp van raketten de planeten kan bereiken. De man leefde ondertussen in complete anonimiteit van een miniem pensioen.

Koroljov en een vriend schreven een memorandum naar de communistische partij over het belang van Tsiolkovski en dat het misschien een goed idee was om de loftrompet te steken over (alweer) een Russisch genie (volgens de Sovjet propaganda waren ook de stoommachine, de gloeilamp en de stoomlocomtief door Russen bedacht).

Het memorandum had effect en spoedig kwam de propagandamachine op gang. Wat later ontmoetten Koroljov en zijn vrienden Tsiolkovski en legden hem uit wat er aan de hand was. Tot zijn dood in 1935 was Tsiolkovki een belangrijk man én een groot supporter van alles op gebied van raketten. En dat hielp Koroljov ongetwijfeld.