Leestip: "Falling to Earth" van Al Worden

Na het lezen van Mike Mullane's boek "Riding Rockets", viel mij ergens op dat er een nieuw boek van een astronaut uit was, "Falling to Earth" van Al Worden met Francis French. Al Worden vloog op Apollo 15 als de piloot van de Command/Service Module en bleef in een baan rond de Maan, terwijl zijn collega's Dave Scott en Jim Irwin een geslaagde landing maakten bij het Hadley gebergte. Dat leek me zeker een goede basis voor nieuw leesvoer.

Het boek begint de achtergrond van Al Worden te beschrijven: hij groeide op op een boerderij in Michigan in de jaren dertig, een tijd waarin hard gewerkt moest worden, maar waarin hij ook veel vrijheid had. Hij studeerde op een militaire academie, het uiterst strikte West Point. Aan het eind van die studie koos hij voor de luchtmacht. Daar begon zijn carrière als piloot.

Hij leerde vliegen op enkel de instrumenten en hoopte op een gegeven moment op een baan als testpiloot op Edwards Air Force Base in Californië. Maar de Air Force had andere plannen: hij ging naar Engeland voor een uitwisselingsproject. Uiteindelijk kwam hij toch bij Edwards terecht, dat een uitstekende opstap was voor de baan van astronaut.

Al gauw na zijn aankomst in Houston blijkt dat er een "pecking order" bestaat onder de astronauten. De astronauten van het eerste uur van project Mercury staan bovenaan, daaronder volgen de astronauten die al een vlucht gemaakt hebben. De rest wordt door de collega's niet beschouwd als astronaut. Eerst vliegen.

Maar hoe kom je op een vlucht? Door je op te werken van "support crew" (van Apollo 9), "backup crew" (van Apollo 12) en tenslotte de crew van Apollo 15. Maar voor het zover is, slaat het noodlot toe tijdens een test van Apollo 1. De bemanning komt om en iedereen beseft zich dat er belangrijke dingen over het hoofd gezien zijn.

Als backup van Apollo 12 leren de latere Apollo 15 alle ins en outs van de ruimtevaartuigen waarmee ze naar de Maan gaan. In dit deel van het boek krijg je een indruk wat het betekende om je voor te bereiden op een missie waar de kleinste fout ervoor kan zorgen dat je niet meer terug kan naar de Aarde.

De bemanning leert navigeren in twee planetariums (waaronder die van het Griffith in Los Angeles). Eerst kunnen ze zich richten op de hele hemelbol, maar dan wordt de blik vernauwd tot het raam van de Apollo capsule. Ze leren in een blik te zien waar ze zijn en hoe het ruimteschip gericht is. Voor Apollo 15 leert hij ook de Maan op zijn duimpje kennen, tot een blik voldoende is om te zeggen waar hij over vliegt. Uiteraard leert Al van de Command/Service Module (CSM) zo'n beetje elke centimeter kennen. Je krijgt in dit deel van het boek veel bewondering voor de voorbereiding die de Apollo astronauten namen.

Omdat de fabriek in Californië gelegen is en zijn huis in Houston, vliegt hij steeds heen en weer in een T-38 straaljager. Het is bijna ontspannend voor Al. Het hielp hem om de druk er een beetje af te halen door af en toe wat lol met de straaljager uit te halen. Met zijn huwelijk loopt het minder goed. Zijn vrouw moet helemaal niets hebben van die gevaarlijke baan en dat hij astronaut werd, was min of meer de druppel.

De bemanning van Apollo 15 tijdens de voorbereiding. Van links naar rechts: Dave Scott, Al Worden en Jim Irwin. Foto: NASA

Gescheiden zijn is in Amerika, zeker in de jaren zestig, best gevaarlijk voor je carrière. Het kon je makkelijk je vlucht of je baan kosten. Maar Al Worden heeft een goede staat van dienst als hardwerkende astronaut, en zijn scheiding gebeurt zonder dat de pers er veel lucht van krijgt. En zo komt uit uiteindelijk zover dat hij op 26 juli 1971 mee gaat in de lift van de lanceertoren.

Dan begint het mooiste van het boek: de vlucht van Apollo 15. Het begint uiteraard met de beschrijving hoe het voelt om op een Saturnus V raket gelanceerd te worden. Al is verbaast hoe geleidelijk de lancering begint. Al snel wordt de raket supersonisch en kan het geluid van de motoren hen niet meer bereiken. Het is niet oncomfortabel, maar dan laat de eerste trap los. Het voelt alsof de raket een noodstop maakt. "Oh, dat is normaal", verklaart commandant Dave Scott, die al op een Saturnus V vloog op Apollo 9. "Ik vergat jullie dat even te vertellen"

De beschrijving van de vlucht naar de Maan, laat ik aan de lezer over om mee te maken. Het blijkt wel bijzonder te zijn om opeens deel uit te maken van het Zon-Aarde-Maan systeem. Wanneer ze in een baan rond de Maan komen, kunnen Dave Scott en Jim Irwin de landing inzetten naar Hadley in Mare Imbrium (de Zee der Regens). Ik heb me verbaasd hoe laag de baan van de CSM is tijdens deze fase: enkele kilometers hoger dan een verkeersvliegtuig.

Vanaf het moment van afkoppelen is Al Worden alleen in de capsule. Alle ruimte voor hemzelf en de tijd is gekomen om zijn experimenten uit te voeren. Het is tijdens deze dagen in een baan rond de Maan dat hij tijd heeft om te kijken naar de onmetelijke sterren en dat vond ik het mooiste van het boek. Opmerkelijk is ook dat hij vertelt dat hij de lander Falcon gezien heeft toen die op de Maan stond. Hij moet voorwaar hele goede ogen hebben gehad. Maar de baan van de CSM was nog steeds erg laag.

Na lancering vanaf de Maan ontmoet de bemanning van de Lunar Module Falon de Command/Service Module van Apollo 15, met aan boord Al Worden. Foto: NASA.

Als de Falcon weer opstijgt van het maanoppervlak, is alles zo berekend, dat Al Worden en zijn collega's meteen koppelen. Dat lukt en als het luik open gaat, ontmoet hij zijn vuil van het maanstof geworden collega's weer. Zijn collega's zijn inmiddels uitgeput. Het vluchtleidingscentrum waarschuwt Dave en Jim rust te nemen. Hun hart is zwaar overbelast, maar die informatie komt niet aan bij de bemanning. Jim Irwin zou er de meeste last van houden.

Tegen de tijd dat ze weer op weg naar de Aarde, moet Al nog een ding doen. Hij gaat de rolletjes van de camera's in zijn instrumentenruim ophalen met een ruimtewandeling. Het is de eerste deep-space ruimtewandeling. Hij had graag een camera meegenomen, maar de vluchtleiding achtte dat niet nodig. Als hij terugkijkt naar zijn collega Jim Irwin, ziet hij een volle maan achter hem. Het had een van de meest iconische foto's van Apollo kunnen zijn. Maar helaas en de tv-beelden van de ruimtewandeling zijn ook nog eens mislukt. (Je kun wel een schilderij van de scene bewonderen op de site van Al Worden. Je vindt het bijna onderaan de pagina.)

Als de bemanning veilig terug op Aarde is (ondanks dat een van de drie parachutes inklapt) wordt de bemanning door iedereen bejubelt. Overal zijn ze uitgenodigd, tot president Nixon en het Amerikaanse Congres aan toe. Dat is allemaal geweldig, maar 's avonds op de bank moet Al Worden steeds denken wat hem eigenlijk overkomen is.

En dan overkomt de bemanning iets heel anders: ze hebben met wat zakenlui deals gesloten om envelloppen met postzegels mee te nemen, met als afspraak dat ze pas na jaren verkocht worden. Dat doen de zakenlui niet en het brengt de bemanning van Apollo 15 in enorm discrediet. Het betekent het eind van de carriere als astronaut voor Al Worden. Het is bijna niet meer te geloven wat voor gevolgen dit gehad heeft. Hij kan nog wel bij NASA blijven werken, maar krijgt bij het Ames Research Center in Californië het kleinste, vuilste kamertje dat ze hebben. Niemand in Houston wil hem nog kennen.

Uiteindelijk is het wel weer goed gekomen en dat moet je vooral gaan lezen in het boek. Een ding is me wel duidelijk geworden na het lezen van "Riding Rockets" en "Falling to Earth": astronauten schrijven interessante boeken. Ik heb nog twee op de plank liggen: "Sky Walking", van shuttle astronaut Tom Jones en natuurlijk "Droomvlucht", het boek over André Kuipers' vlucht. Ik houd jullie op de hoogte.

"Falling to Earth" is verkrijgbaar bij Amazon.co.uk en Bol.com.

Mooie lichtvervuiling.

De buurtbewoners hebben de Karnemelksloot in Gouda weer mooi versiert. Meer lichtvervuiling voor amateur-astronomen, maar ach, Gouda was toch al niet het Mekka van amateur-astronomie.

De kerstbomen in de Karnemelksloot zijn een actie van de buurtbewoners.

Overal in de stad hangen deze kappen over de lantaarns.

NASA gaat een "Curiosity 2.0" lanceren in 2020

Aan het begin van de avond las ik opeens op Twitter dat John Grunsfeld, vice-hoofd van het wetenschappelijk directoraat van NASA (ik hoop dat ik deze titel goed vertaal) en oud-astronaut, een aankondiging zou doen vandaag. Maar hij wilde van te voren niet vertellen waarover. Inmiddels heeft hij het woord gedaan: er komt een nieuwe Mars-rover van het kaliber van Curiosity.

Geweldig nieuws natuurlijk, maar iedereen in de zaal vroeg zich af: "waar komt dat geld vandaan?" en "ten koste van wat gaat deze rover gemaakt worden?". Want er is flink gesneden in NASA's succesvolle planetaire programma.

Volgens Grunsfeld wordt deze rover gebouwd op basis het ontwerp van Curiosity en er zullen zelfs van reserveonderdelen van Curiosity gebruikt worden. Net als Curiosity zal de nieuwe rover ook aangedreven worden met een MMRTG (Multi-Mission Radioisotope Thermoelectric Generator). Deze generator werkt op basis van het verval van het peperdure plutonium-238.  Grunsfeld vertelde dat NASA een reserve-exemplaar van die generator heeft.

De missie moet 1,5 miljard dollar gaan kosten (1,1 miljard euro). Ter vergelijking: Curiosity heeft 2,5 miljard dollar gekost (1,9 miljard euro). Waar komt dat geld vandaan? Volgens Grunsfeld kan dit uit het huidige budget gehaald worden. Er is geen geld uit andere potjes nodig.

Om de twee jaar is de positie van Mars t.o.v. de Aarde gunstig om er een raket naar te lanceren. Volgens de huidige plannen, inclusief die voor "Curiosity 2.0", elke twee jaar wel een missie naar Mars gepland:

• In 2013 gaat NASA's MAVEN satelliet naar Mars om te onderzoek te doen naar de atmosfeer van Mars. Vroeger heeft Mars zeer waarschijnlijk een dichtere atmosfeer gehad. De grote vraag is: waar is die gebleven?
• In 2016 moet NASA's InSight lander naar Mars gaan om daar seismisch onderzoek te doen.
• Ook in 2016: ESA wil een ExoMars orbiter naar Mars sturen, samen met een Entry, Descent and Landing Demonstrator Module.
• In 2018 moet ESA's ExoMars rover naar Mars gaan met een Russische lander.
• En dus in 2020 moet NASA's nieuwe rover gelanceerd worden.

Er zijn nog andere programma's die bestudeerd worden. Wellicht zullen China en India ook nog missies naar Mars sturen.

NASA ziet de nieuwe Mars-rover als een van de stappen op weg naar een bemande landing op Mars in 2030. Maar ja, die bemande landing is al sinds 1970 twintig jaar in de toekomst gepland. We zullen zien.

Bronnen: NASA, Twitter

Misschien is Curiosity's vondst niet zo wereldschokkend

Ik zat net even te luisteren naar de Google Hangout van Fraser Cain (van UniverseToday.com) en Emily Lakdawalla (van de Planetary Society). Dit zijn twee mensen die behoorlijk dicht tegen het planetaire onderzoek aan zitten. En wat zij zeggen is redelijk ontnuchterend.

Herinner je dat ik in mijn vorige blog zei dat wat wereldschokkend is voor een wetenschapper (van het Curiosity team), niet voor ons zo schokkend hoeft te zijn? Wat Emily en Fraser zeggen, is dat het al bijzonder is dat zo'n ingewikkeld en gevoelig apparaat als het Sample Analysis at Mars instrument op een andere planeet werkt. En in dat opzicht is het voor de wetenschappers "eentje voor de geschiedenisboeken".

Ik hoorde Emily en Fraser even "aminozuren" als mogelijke vondst noemen. Dat is al een stuk minder schokkend dan ik aanvankelijk gedacht had.

Je kunt de Google Hangout hier zien:

Wat heeft Curiosity gevonden?

Ik heb al een tijd niet geschreven aan mijn Dosis Universum blog. Ik geef de schuld aan de iPad en mijn drukke baan. Ik kocht in maart een iPad 2 en dat ding is geweldig. Een beetje te geweldig... voor het consumeren van allerlei nieuws en entertainment. Maar het heeft niet gezorgd voor meer creativiteit of productie. Twitter berichten reken ik daar niet toe.

Mijn drukke baan heb ik vervangen... door een andere drukke baan. Maar misschien kan ik binnenkort 36 uur per week werken. Maar genoeg daarover. Wat heeft Curiosity gevonden?

Om kort te gaan: dat weten we niet. Maar een van de wetenschappers, John Grotzinger, heeft gezegd dat de laatste vondsten die gedaan zijn met behulp van het Sample Analysis at Mars (SAM) instrument, "wereldschokkend" zouden zijn. SAM is een laboratorium ter grootte van een magnetron, met daarin een gas chromatograaf, een (Quadrupole) Massa Spectrometer en een Tunable Laser Spectrometer.

Het Sample Analysis on Mars laboratorium aan boord van Curiosity.

Een bodemmonster wordt eerst verhit in een oven, tot ongeveer 1000 graden. De gaschromatograaf is een dunne buis waarin organische stoffen gescheiden worden op basis van gewicht. De lichtste stoffen komen er het eerst uit, de zwaarste het laatst. De stoffen die er gescheiden uit komen, gaan vervolgens de massaspectrometer in, die het gewicht kan bepaalt en de moleculen in fragmenten slaan, waarna gewicht en lading wordt onderzocht. Op die manier kan men zien welke organische moleculen er in het monster zaten. De Tunable Laser Spectrometer is in staat om methaan, CO2 en water te detecteren.

De bodem en het monster.

Dus wat zou Curiosity gevonden kunnen hebben dat zo schokkend is en zo de geschiedenisboeken in kan? Belangrijk hierbij is waar deze vondst is gedaan: namelijk in een (stof-)duin. NASA verwachte pas echt interessant resultaat te gaan vinden bij het boren in stenen. De gedachte was dat organische stoffen daar beter bewaard worden.

Verder hangt het hangt er van af of de vondst schokkend is voor een wetenschapper, voor een ruimtevaart enthousiast, of voor de gewone media. Neem de "ontdekking" van bacteriën die arsenicum als vervanging van fosfor gebruikten in hun DNA. Voor wetenschappers schokkend, voor gewonen media eerder in de categorie "how about that?".

Misschien vindt John Grotzinger de vondst van bepaalde aminozuren wel schokkend. De gewone media zal bewijs voor leven als enigszins schokkend beschouwen. Maar Curiosity is niet ontwikkeld om zulk bewijs onomstotelijk te leveren. Ik zou daar dus geen geld op in zetten.

Wat zou schokkend genoeg kunnen zijn? Iets dat niet direct leven aantoont, maar wel een flinke knipoog daar naar maakt. Bijvoorbeeld een suiker. Dat zou zeker interessant zijn. Suikers ontstaan niet zo maar per ongeluk. Zeker schokkend zou het zijn, als het een suiker als ribose betreft. Dat zit namelijk in RNA. Maar misschien is dat nog te hoog gegrepen.

Op 4 december (Nederlandse tijd) zullen we pas het gaan horen van de Curiosity wetenschappers zelf, op een congres van de American Geophysical Union. Waarom zo lang wachten? Omdat als het echt wereldschokkend is, de wetenschappers hun resultaten wel drie keer willen controleren voor ze naar buiten treden. Dat heeft NASA na de arsenicumbacterie wel geleerd.

Venus voor de Zon, vanuit de ruimte

In Nederland was er dit keer helemaal niets van te zien, maar vanochtend schoof de planeet Venus voor de Zon langs. In 2004 heb ik dit met eigen ogen kunnen aanschouwen, maar dit keer werkte het weer niet mee. Nou ja, 10 december 2117 is er weer een kans, alhoewel niet in Nederland. Maar ja, tegen die tijd teleporteer je gewoon even naar het andere halfrond.

Hoe dan ook,van over de hele wereld zijn mooie plaatjes gemaakt van deze transit van Venus. En sommige zijn niet eens van deze wereld. Zo schoot de Japans-Amerikaanse satelliet Hinode deze waanzinnige foto:

De planeet Venus is ongeveer zo groot als de Aarde. Het zonlicht wordt gebroken door de atmosfeer van Venus, vandaar de lichte rand om de planeet. Aan de rand van de Zon zijn zonnevlammen te zien, die het doen lijken alsof Venus smeult.

Astronaut Don Pettit had zich al in 2011 voorbereid op de overgang van Venus voor de Zon. Hij had bij zijn lancering gezorgd voor het noodzakelijke zonnefilter voor zijn camera.

De transit van Venus voor de Zon, gefotografeerd vanaf ruimtestation ISS door astronaut Don Pettit. De andere vlekken zijn zonnevlekken. (Meer transitfoto's van Don Pettit op deze link).

Tenslotte nog een video gemaakt door nog een satelliet, het Solar Dynamics Observatory (SDO):

Bronnen: Bad Astronomy blog

De Dragon en SpaceX' ambitie

Vanochtend heeft het bedrijf SpaceX hun Dragon vrachtschip gelanceerd richting het ruimtestation ISS. Als SpaceX straks toestemming krijgt om de Dragon capsule dichtbij ISS te brengen en men besluit dat tot koppeling kan worden over gegaan, dan is dit het eerste commerciële voertuig dat aan ISS koppelt.






NASA zal er blij mee zijn, want op den duur willen de Amerikanen niet meer zo afhankelijk zijn van het Russische Progress ruimtevaartuig dat nu regelmatig naar ISS gestuurd wordt.

De Falcon 9 raket met de Dragon capsule stijgt op.

Ikzelf ben best ook een beetje enthousiast over SpaceX. Wat ze vandaag gedaan hebben is natuurlijk een hele prestatie, maar dat is niet waarom ik het zeg. Het leuke aan SpaceX is dat ze zichzelf een heel ambitieus doel gesteld hebben. Die doelen zijn nu eens niet om de grootste of de rijkste te worden, maar om eens mensen naar Mars te brengen.

Oprichter van Elon Musk, die zijn geld verdiend heeft met het bedrijf Paypal, wil ooit er voor zorgen, dat de mensheid niet afhankelijk is van slechts een planeet. Dus mocht er ooit een grote asteroïde op onze planeet vallen, die het leven hier decimeert, dan hebben we zeg maar "een backup". (Ik zou denken dat je op Mars een groter gevaar loopt, maar dat terzijde).

Je kunt zeggen van die doelen wat je wilt ("dat lukt ze nooit", "moet de mensheid nog een planeet vervuilen" en dergelijke), maar je kunt heb niet ontzeggen dat hij ambitie heeft.

Meent Elon Musk het? Ik denk van wel. Hij schijnt zelfs al een plannetje te hebben hoe mensen veel goedkoper naar Mars kunnen. Een Falcon Heavy raket is al in de maak en SpaceX gaat zelfs met een vrijwel geheel herbruikbare raket op de proppen komen:

Ja, je hebt het goed gezien: zowel de eerste als de tweede trap moeten netjes op Aarde landen. Op pootjes. Zelfs de capsule moet op pootjes gaan landen. Het heeft een hoog ik-moet-het-nog-zien-gehalte, maar eerdere projecten van SpaceX hadden dat gehalte ook al. En ze zijn tot nu toe succesvol.

Waarom ik ook enthousiast over SpaceX ben, is omdat dit de manier is om medewerkers te motiveren: met zijn allen voor een nagenoeg onmogelijk doel gaan. Wie herinnert zich over vijftig jaar dat je jouw verzekeringsmaatschappij de op een na grootste of de rijkste gemaakt heeft? Wie herinnert zich dat jouw bedrijf in huishoudelijke producten de derde speler in Europa was?

Nee dan de medewerkers van SpaceX. Ooit zullen ze tegen hun kleinkinderen zeggen "jullie vinden het heel normaal dat er mensen naar Mars reizen, maar ooit werd dat voor onmogelijk gehouden. Heeft opa jullie wel eens verteld dat hij aan de eerste reis naar Mars gewerkt heeft? ...". Het is maar wat voor erfenis je achter wilt laten.