Gelezen: "Ambassadors from Earth" van Jay Gallentine

Een boek met verhalen over de eerste satellieten, de eerste onbemande maanmissies en missies naar de planeten, dat sprak mij wel aan. "Ambassadors from Earth" van Jay Gallentine bleek al in 2009 uitgebracht te zijn en ik had er nog nooit van gehoord. Het is een van de boeken van de "Outward Odyssey" serie van de University of Nebraska. Uit deze serie komt ook het boek "In the Shadow of the Moon" van Francis French en Colin Burgess, waar later een TV-serie van gemaakt is.

Het interessante van "Ambassadors from Earth" is dat het het begin van de onbemande ruimtevaart beschrijft vanuit zowel Amerikaans als Sovjet perspectief. Het boek begint met James van Allen,  later de man achter de eerste Amerikaanse satelliet, Explorer 1, en de Van Allen gordels. We volgen hem in de jaren 50 als hij tests uitvoert op een marine-ijsbreker, de Glacier, om zo meer te weten te komen over kosmische straling. Volgens sommige theorieën komt deze straling uit de atmosfeer, volgens anderen uit de kosmos. Niemand weet precies hoe het zit.

Maar dan is het 4 oktober 1957 en een van zijn studenten vangt een vreemd signaal op. Het blijkt de Spoetnik-1 te zijn. De Spoetnik-1 is het werk van Sergei Pavlovitsj Koroljov, een man die, ondanks armoede, en ontberingen (waaronder gevangenschap), een droom werkelijkheid heeft weten laten te worden: een kunstmatige maan. Maar zijn dromen gaan nog veel verder.

De Amerikanen zijn daarna, zoals bekend, een tijd aan het worstelen om dit achterlijke land bij te halen met een eigen raket. Uiteindelijk is het Van Braun die slaagt, maar de satelliet op die Jupiter-C raket, dat is het werk van James Van Allen en zijn postgraduaat-student George Ludwig. Het boek beschrijft hoe de satelliet zo ongeveer op de werkbank tot stand komt. Ook grappig is om te lezen dat in het begin Amerikaanse en Sovjet-wetenschappers elkaar nog gewoon ontmoet hebben. "Hoezo koude oorlog?" Maar dat duurde niet lang meer.

Sergei Koroljov weet in 1959 de wereld weer (anoniem) versteld doen staan door een satelliet (hard) op de maan te laten neerkomen. En datzelfde jaar maakt Loena 3 foto's van de achterkant van de maan. De Amerikanen weten dat ze dan een straatlengte achter liggen.

Project Ranger moest iets van de achterstand inlopen. Gallentine laat zien dat het project te maken had met eisen en wensen van een hoop mensen hogerop, en ook nog eens Defensie. Dat viel niet te managen. Niet voor niets mislukken 6 van de 9 Ranger-missies. Het doel was om te zien of het maanoppervlak geschikt was voor een landing door mensen. Uiteindelijk was het Loena 9 van de Sovjet Unie dat dat antwoord gaf. En de foto's daarvan werden weer opgevangen en uitgelekt door het Jodrell Bank Observatorium in Engeland.

En toen kwam er een hoofdstuk over Mike Minovitch. In het hoofdstuk "The Meeting and the Mechta" wordt uitgelegd hoe Mike Minovitch, een postgraduaat-student, het lastige drielichamenprobleem weet op te lossen dankzij zijn denkwerk en veel nachtelijke uurtjes op de IBM 7090 computers van het Jet Propulsion Laboratory. Het is de basis voor de zwaartekrachtslinger: dé manier om met weinig brandstof meerdere hemellichamen in het zonnestelsel te bezoeken. In het hoofdstuk komt naar voren dat de baas van Minovitch zijn oplossing gratis doorgeeft aan bedrijven, zonder Minovitch daarvan op de hoogte te brengen. En Gary Flandro ontdekt een mogelijke route - met behulp van zwaartekrachtslingers - langs Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus, die in 1977 door de Voyager-2 gevolgd zal worden.

Pakweg 150 pagina's verder gaat het weer over Minovitch. Maar nu blijkt hij helemaal niet de ontdekker van de zwaartekrachtslinger. Dat was al veel langer bekend, zonder de oplossing van het drielichamenprobleem. En al gauw wordt het standbeeld voor Minovitch weer afgebroken. Dat hij de "uitvinder van de gravity assist" is, blijkt voornamelijk in het hoofd van Minovitch zelf af te spelen. Ik snapte daar helemaal niks van. Het was alsof de schrijver eerst een interview heeft gehad met Minovitch, het hoofdstuk geschreven heeft en er later achterkwam dat het verhaal niet klopte en het maar zo opgelost heeft.

Van de Mariner 4's flyby langs Mars wordt de prachtige anekdote opgetekend hoe de technici van het ontvangststation in Woomera, Australië stiekem de binnenkomende data van de eerste foto afluisterden, ze pixel voor pixel op papier intekenden en vervolgens doorgaven aan JPL "ja, hoor het signaal is binnen. Het ziet eruit als een krater". In Californië wisten ze heel goed dat men in Woomera geen apparatuur had om het signaal zichtbaar te maken, en ze waren niet te spreken over die grap. Maar de Australiërs bleven steeds accuraat vertellen hoe de foto's eruit zagen.

Daarna gaat het boek nog over de Pioneer 10 en 11 en de Voyager-1 en 2. Erg grappig te horen hoe Van Allen vraagt aan een van zijn studenten om even een model te maken van de planeet Jupiter. Vervolgens ging hij met een paar kleerhangers in de weer om de magnetosfeer aan te geven. Ziezo, klaar voor de persconferentie. Zo zag het er uit:

James Van Allen met zijn model van de magnetosfeer van de planeet Jupiter. Collega John Simpson van de Universiteit van Chicago lijkt toe. (Foto: NASA)

Ik was verbaasd te lezen hoe tijdens de Voyager-1 passage langs Jupiter de JPL afdeling verantwoordelijk voor fotografie iedereen zich een slag in de rondte werkte om de pers van foto's te voorzien. Ze konden het nauwelijks bij houden gedurende de twee weken van de flyby, terwijl ze 24 uur doorwerkten.

Aan het eind van het boek wordt het wat rommeliger. De alinea's volgen elkaar niet altijd logisch op. Ik denk dat het een goed idee was geweest als het boek een goed redacteur had gehad. Ook omdat de schrijfstijl van Gallantine af en toe wat te joviaal is.

Maar al met al heb ik het boek met veel plezier gelezen en ik kan het zeker aanraden, als je het leuk vind om te lezen hoe de onbemande ruimtevaart tot stand is gekomen. Er zijn weinig echt grote namen bij, maar zoals Carl Sagan ooit zei over de mission designer van het Voyager-project: "De naam van Charley Kohlhase zou net zo bekend moeten zijn als die van Michael Jordan!"

Saturnus en Mars 18 mei 2014

Sinds een tijdje heb ik een ASI 120MM monochrome camera waarmee je beelden van je telescoop kunt vastleggen. Gisteren heb ik naar Saturnus en Mars gekeken.

Van Saturnus kun je wolkenbanden zien in de atmosfeer en je kunt zien dat de ringen niet overal even helder zijn. En.. je kunt een donkere band tussen de ringen zien: de Cassini scheiding.

 Mars heeft duidelijk donkere en lichtere gebieden. De donkere vlek linksboven, is een gebied genaamd Syrtis Major Planum. Het is het eerste oppervlaktekenmerk dat ontdekt is bij een andere planeet en degene die het ontdekte, was Christiaan Huygens.

Mijn video over het Smithsonian Air & Space Museum

Meteen toen ik thuis kwam van mijn reis in de Verenigde Staten wist ik dat ik iets wilde doen met mijn bezoek aan het Smithsonian Air & Space Museum in Washington D.C.. In het museum heb ik 500+ foto's gemaakt. Ik wilde op de een of andere manier wereldkundig maken hoe gaaf de ruimtecapsules, raketten en satellieten zijn die in het Smithsonian Air & Space Museum kunt vinden.

In het museum vind je de Apollo 11 capsule, de Mercury Friendship van John Glenn, een Skylab ruimtestation, een 1 op 1 model van de Hubble Space Telescope, maanpakken met het maanstof er nog op. Enz., enz..

Ik besloot een video te maken met al mijn fotomateriaal en die video dan in te spreken. Wel, dat heb ik geweten. Het "project" begon al in oktober met het verzamelen en bewerken van de foto's. Daarna het inspreken van mijn verhaal. Dat viel voorwaar niet mee. Ik heb sommige stukken wellicht 20 keer opnieuw gedaan. Maar.. uiteindelijk is het hij er dan. De video:

Ruimtevaart in 2014

Gaan we nog wat beleven in de ruimtevaart nadat mes na mes in de ruimtevaartbudgetten gezet zijn? Toch wel. We gaan dit jaar de eerste landing op een komeet zien, de eerste onbemande tests van Amerika's nieuwe ruimteschip en Japan gaat weer op astroïdenjacht.

Bemande ruimtevaart
We zitten nog altijd in een periode tussen de space shuttle en de Orion. Voorlopig brengen de Russen als enige astronauten bij ruimtestation ISS. Op 25 maart wordt Sojoez TMA-12M gelanceerd met Aleksandr Skvortsov, Oleg Artemyev en Steven M. Swanson. Dit is de Expedition 39/40 crew. Op 28 mei komt Expedition 40/41 langs met de Sojoez TMA-13M. Aan boord zullen Maksim Surayev, Gregory R. Wiseman en de Duitse Alexander Gerst van ESA zijn.

Het spectaculaire embleem van Expedition 41.

Op 30 september zou de eerste nachtlancering van een bemande Sojoez zijn. Aan boord zijn Aleksandr Samokutyayev, Yelena Serova en Barry E. Wilmore van Expedition 41/42. Expedition 42/43 lanceert in november met Anton Shkaplerov, de Italiaanse astronaute Samantha Cristoforetti van ESA en Terry W. Virts van NASA.

Astronauten Barry Wilmore, Samantha Cristoforetti en Terry Virts luisteren naar een instructeur tijdens hun training.

ISS modulen?
De beoogde Multipurpose Laboratory Module of Nauka module, die ik al vermelde in mijn Ruimtevaart in 2012 overzicht, is uitgesteld tot na 2014. Verder zijn in 2014 geen grote modulen gepland.

Bevoorrading
De Russen mogen dan nog een monopolie hebben voor het lanceren van astronauten naar ISS, qua bevoorrading is dat over. Naast 3 Progress vrachtschepen, doet SpaceX mee met de derde Dragon die ISS bezoekt en Orbital Sciences heeft de lancering van maar liefst 3 Cygnus vrachtschepen naar ISS gepland. De eerste is al op 7 januari.

ESA lanceert dit jaar de ATV-5, en heeft deze genoemd naar de Belgische astronoom Georges Lemaître. Van Lemaître's hand is de theorie van de uitdijing van het heelal. De ATV-5 is ook de laatste van de Europese vrachtschepen. Er zijn plannen om de ATV door te ontwikkelen naar een bemand ruimteschip of zelfs een klein ruimtestation.

De ATV-5 wordt opgebouwd bij Astrium in Bremen (Astrium)

Japan heeft ook een eigen vrachtschip, de HTV-5, die in juli ISS moet bereiken.

Orion testvlucht
NASA's volgende bemande ruimeschip, is de Orion. De Orion lijkt enigszins op de Apollo Command Module van het Apollo tijdperk en het lijkt dan ook een stap terug. De space shuttle was echter veel te ingewikkeld en men is tot de conclusie gekomen dat als je ruimtevliegtuigen veilig wilt vliegen, dat dat heel duur is. Dus terug naar de capsules, maar dan wel met 21ste eeuwse technologie aan boord.

De Orion zal (volgens de planning) op 18 september 2014 een onbemande vlucht maken op een Delta IV raket. Deze Exploration Flight Test 1 is een mooie gelegenheid om alvast wat ervaring op te doen met de Orion, in afwachting van NASA's nieuwe Space Launch System raket, die in 2017 af moet zijn.

De eerste vlucht van een Orion ruimteschip in 2014 (NASA).

Gedurende de test zal de Orion vast blijven zitten aan de bovenste rakettrap en zal het nog niet uitgerust zijn met zonnepanelenen. Het hoogste punt van de baan van Orion zal rond de 6000 kilometer zijn. Na twee banen zal de Orion capsule een hoge snelheid re-entry doormaken van 32.000 km/u.

Commerciële bemande ruimtevaart
In 2014 moet SpaceShipTwo zijn eerste ruimtesprong gaan maken met betalende gasten. Een van de passagiers zal de oprichter van Virgin Galactic Richard Branson en zijn familie zijn.

In en rond het zonnestelsel
In het afgelopen jaar is er bij NASA flink gesneden in het budget van het anders zo succesvolle planetaire ruimtevaartprogramma. De komende jaren zullen we van NASA's kant steeds minder gaan zien. In 2014 gaat er vanaf Amerikaanse bodem helemaal niets richting het zonnestelsel. Maar gelukkig heeft Japan de Hayabusa-2 en er is nog wel wat onderweg.

De Amerikaanse MAVEN en de Indiase Mars Orbiter Mission komen beide in september 2014 aan bij hun bestemming. Net op tijd voor de aankomst van een bezoeker van buiten, de komeet C/2013 A1 Siding Spring. Maanden geleden kondigde ik aan dat die misschien op Mars zou kunnen inslaan. Inmiddels hebben we betere baangegevens en gegevens over deze komeet en is berekend dat hij niet dichter dan op 130.000 km afstand voorbij komt.

Dus geen spectaculaire inslag, maar wel zitten de diverse Mars-orbiters en rovers eerste rang. Voor de orbiters is nog de vraag of daar een risico is. De kern van de komeet wordt geschat op 4 km doorsnede, maar de coma, een wolk met deeltjes om de komeet, kan veel groter zijn. Het is dus nog even de vraag of het een voordeel of een nadeel is.

Komeet C/2013 A1 Siding Springs schiet langs Mars.

De Europese missie Rosetta zit sowieso eerste rang wat kometen betreft. Rosetta was hier dan ook 10 jaar geleden voor gelanceerd. In januari wordt de satelliet uit zijn winterslaap ontwaakt (je kunt meedoen aan een "Wake up Rosetta"-campagne). En in mei al verwacht ESA de eerste beelden van de komeet. De lander, Philae, zal in de herfst op het oppervlak van de komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko landen. Philae heeft instrumenten aan boord om de samenstelling van het oppervlak van de komeet te bepalen.

De enige nieuwe missie buiten een baan om de Aarde, is de Hayabusa-2 missie van Japan. Hayabusa-1 wist in 2010 na een geplaagde missie terug te keren met een heel klein beetje materiaal van de komeet Itokawa.

In december 2014 wil de ruimtevaartorganisatie JAXA een vervolg op de missie sturen, Hayabusa-2. Deze satelliet moet in 2018 aankomen bij een C-type asteroïde die nog geen naam heeft, alleen 1999 JU3. Mee gaan ook een Duits-Franse lander genaamd MASCOT en een impactor, waarvan de inslag wordt waargenomen vanaf het moederschip.

Hayabusa-2, zoals deze in 2018 bij de asteroïde 1999 JU3 aan moet komen (Akihiro Ikeshita).

Van Saturnus-missie Cassini mogen we alleen flyby's verwachten langs de grootste maan Titan.

Astronomische satellieten
Aanvankelijk kon ik niets vinden over nieuwe astronomische satellieten. Maar er blijkt er toch een te zijn: de MVL-300, of Mikhailo Lomonosov (de Russische astronoom die o.a.. aantoonde dat Venus een atmosfeer heeft). Deze satelliet gaat onderzoek doen naar uitbarstingen van gammastralen met optische camera's (UV) en detectors voor gammastralen. De satelliet kon gebouwd worden, omdat de leverancier NPO VNIIEM een satelliet van het type Kanopus over had. De satelliet wordt op een Sojoez-2 raket gelanceerd in het eerste kwartaal van 2014.

Aardobservatie
ESA wil dit jaar drie Sentinel radar-satellieten lanceren, als onderdeel van het Copernicus programma. Deze satellieten hebben Synthetic Aperature Radar instrumenten vergelijkbaar met de instrumenten van de ERS-1 en 2. Gegevens en beelden kunnen ingezet worden om te ondersteunen bij bijvoorbeeld rampen. Japan heeft trouwens ook de lancering van een satelliet met een Synthetic Aperature Radar instrument gepland, de ALOS-2.

De Europese Sentinel radarsatelliet.

Op 15 oktober wil NASA vier satellieten lanceren van de Magnetospheric Multiscale missie. Deze vier satellieten gaan in formatie van een tetraëder (viervlak) vliegen, op zoek naar magnetische reconnecties en plasma processen.

Technologie
Een opmerkelijke satelliet in 2014, is het IXV re-entry voertuig van ESA. Het is een soort shuttle zonder vleugels en ESA wil hiermee ervaring opdoen met terugkeer van voertuigen door de atmosfeer. De IXV heeft twee flaps, waarmee het toestel tijdens re-entry bestuurbaar is. De IXV wordt gelanceerd met een Vega raket.

Raketten
De Falcon Heavy van SpaceX zou in 2014 wel eens zijn eerste vlucht kunnen gaan maken vanaf lanceerbasis Vandenberg in Californië. De Falcon Heavy is als het ware drie Falcon-9 raketten naast elkaar. Daarmee zou het de meest krachtige raket ter wereld worden.

De ESA lidstaten gaan eind dit jaar vergaderen over een opvolger van de Ariane 5 raket, de Ariane 6.

Bronnen: Wikipedia, NASA, ESA, JAXA, space.skyrocket.de, Virgin Galactic.

Terug uit de USA

De afgelopen maand ben ik op reis geweest langs de oostkust van de Verenigde Staten. Ik had deze reis al wat langer op mijn verlanglijstje staan. Er waren een paar plaatsen en dingen die ik eens gezien wilde hebben:

1. New York City
2. Het Smithonian Air and Space Museum in Washington D.C.
3. Een lancering van een raket.
4. Kennedy Space Center.

Niet in een specifieke volgorde, alhoewel het Smithonian met zijn dependance bij Dulles International Airport wel hoog op de lijst stond. Aanstaande raketlanceringen zijn te vinden op http://spaceflightnow.com/tracking/. Toen een reisplan vastere vormen ging aannemen, checkte ik op deze site waar er lanceringen plaats gingen vinden. Er waren er twee die ik binnen een maand zou kunnen gaan zien:

• De lancering van de maanmissie LADEE op 6 september, vanaf de lanceerbasis op Wallops Island in Virginia (ja, daar is ook een lanceerbasis).
• De lancering van een militaire AEHF-3 communicatiesatelliet op een Atlas V raket vanaf Cape Canaveral op 25 september. (Later een week naar voren gehaald.)

Als je al die plaatsen en gebeurtenissen op de kaart intekent, dan ziet de route er ongeveer zo uit:


Grotere kaart weergeven

Dat was de basis voor de reis. Over het stuk tussen Wallops Island ..enneh.. Florida, wist ik eigenlijk weinig af. Een rit over de eilanden van de Outer Banks, inclusief twee vaarten op een veerboot, leek me een leuke rit. Onderweg lagen steden als Charleston in South Carolina en Savannah in Georgia, die interessant bleken te zijn voor een stedentrip. Dat wist ik allemaal niet van te voren.

Inmiddels is de reis een feit en ik heb zoveel meegemaakt en gezien:

• Ik heb drie space shuttles gezien: Enterprise, Discovery en Atlantis. En de Apollo 11 en 14 capsules, en het vliegtuig van de Wright Brothers enz., enz..
• Beide lanceringen!
• Ik ben een keer in het Hayden Planetarium van Neil deGrasse Tyson geweest in het American Natural History Museum. Ook in dat museum: skeletten van een Tyrannosaurus Rex en een Brontosaurus (rechtop!) in een kolossale hal. En een expositie over meteorieten.
  
• Van Gogh's, Mondriaans en Picasso's in het Museum of Modern Art (MoMA) en het Guggenheim. Mijn verbazing was groot dat je in het MoMA de schilderijen mocht fotograferen. Zoals... deze:
  
• Het Pentagon, het Washington Monument en het Amerikaanse congresgebouw... vanuit mijn hotelkamer. Het Pentagon lag aan de overkant van de snelweg.
  
• De plek waar de Wright Brothers hun eerste vlucht maakten.
• Mooie strandhuizen op palen op de Outer Banks, die de volgende orkaan (na Sandy) wel eens niet kunnen gaan overleven.
• De romantische huizen van Charleston, veel met een minder romantische achtergrond: slavernij.
• De 21 parken in het stratenplan van Savannah in Georgia. Ideaal voor bruidsfotografie.
• Alligators, dolfijnen, bald eagles, roze lepelaars, great egrets en nog vele andere dieren in de natuur van onder andere Sanibel Island in Florida en Everglades National Park.
• Lanceerplatform 39A en de Saturnus V raket op Kennedy Space Center.
• De highways en interstates waar iedereen elkaar links en rechts mag inhalen. Is even wennen.
• De Florida Keys.
• En zo kan ik nog even door gaan.

Ik ben nog aan het bezinnen over hoe ik deze ervaringen ga doorgeven. Misschien op de blog, misschien een aparte set pagina's om mijn website marcel-jan.nl. En/of een Picasa fotoalbum. Hoe dan ook, ik zal nog wel van me laten horen. Voorlopig heb ik 132 Gb aan foto's (raw en jpg) door te struinen. En mijn vader, die ik uitgenodigd had om mee te komen, heeft uren aan HD film te verwerken. Goed voor nog zeker een maand nagenieten.

Een zonnekijker gekocht

Een tijdje geleden heb ik het plan opgevat om een zonnekijker te kopen. Van sterrenkijken komt niet zoveel de laatste tijd. 's Avonds heb ik bovendien vaak wat anders te doen en het wordt vaak al zo laat. En laatst bleek ook nog de spiegel van mijn Dobson telescoop gecorrodeerd.

Het geval wilde dat ik ziek was en met de iPad bij de hand had ik heel veel tijd om me in te lezen in het onderwerp. Ik had ook wat gespaard en dat is bij zonnekijkers niet onbelangrijk, want ze kunnen nogal in de prijzen lopen.

Er zijn verschillende manieren om de zon te observeren. Een methode die al eeuwen toegepast wordt, is om het licht van de zon door een telescoop te laten schijnen en dan op een oppervlak te projecteren. Zo zijn al heel lang zonnevlekken waargenomen.

Een andere methode is om een zonnefilter voor een gewone telescoop te monteren. Het folie daarvoor is gewoon online verkrijgbaar, maar je moet wel heel goed zorgen dat er toch niet op een of andere manier ongefilterd zonlicht in je ogen terecht komt. Zoals bekend kun je daar van blind worden.

En dan heb je nog twee aparte filters: H alfa en calcium filters of telescopen. Beide filters/telescopen geven je verschillende details van het zonoppervlak te zien. Maar H alfa telescopen zijn het populairs, omdat je er actieve gebieden, zonnevlammen en andere details van de zon kunt zien. Met calcium-K filters kun je meer detail zien rond zonnevlekken, maar dat is wellicht meer iets voor de connaisseur.

H alfa telescopen komen in verschillende grootten en je kunt kiezen uit twee merken: Lunt uit Arizona en de Coronado van Meade. Ik ben uiteindelijk voor een Lunt telescoop van 60 mm gegaan.

Maar dan ben je er nog niet. Achter de telescoop zit ook een filter (en prisma) en die heb je nodig. Uiteraard is daar keuze in. Dan heb je nog de keuze in de focusser. Wil je een gewone of wil je eentje met feathertouch? En dan is er nog de mysterieuze pressure tuner. Ik besloot me te laten voorlichten.

Afgelopen vrijdag reed ik naar Robtics in Den Haag om de grote aankoop te doen. Aangekomen, kon ik duidelijk waarneembare winkel ontwaren, maar uiteindelijk vond ik de deur met het Robtics logo. Ik belde aan. Het bleek dat de winkel op vrijdag dicht was. Maar er kwam toch iemand aan de deur en omdat ik al aardig wist wat ik wilde, werd ik toch geholpen.

En elke vraag werd beantwoord. Het B1200 filter achter de telescoop is aan te raden als je foto's wilt maken. En dat wil ik op den duur. De feathertouch is een beetje nice to have. Je kunt met een gewone focusser ook best scherp stellen. En de pressure tuner is handig om in te tunen op bepaalde details van de zon, alhoewel de "gewone" Lunt 60 mm daar ook een schroefje voor heeft.

Uiteindelijk koos ik voor de Lunt 60 mm met feathertouch en pressure tuner. Daarbij een Sky-Watcher AZ4 montering (het statief) om de telescoop op te zetten. Natuurlijk heb je dan ook nog een zonnezoeker nodig, ofwel een Sol Searcher. En een dovetail plate, ofwel het plaatje wat je op je telescoop monteert, zodat hij op je montering past. Ik heb me zelfs laten overhalen om een nieuw oculair te kopen, alhoewel ik er nog had. Maar met een TeleVue zou het echt beter beeld geven.

Thuisgekomen ging ik onmiddellijk aan de slag om het setje in elkaar te zetten. Zorg dat je een setje met zeskantige schroevendraaier hebt. Je gaat ze nodig hebben.

Eenmaal in elkaar gezet, wilde ik natuurlijk meteen wat zien. Allereerst zit mijn dakterras aan de noord/west-kant, achter een liftkoker. De zon komt er wel, maar ik merkte al gauw dat ik regelmatig moest verhuizen. Ik heb ook nog een balkon aan de oost-kant, maar de vloer bestaat uit rustieke bielzen en die staan niet helemaal recht. Dat is lastig als je wilt richten.

De zon stond op dat moment op het dakterras, dus ik ging aan de slag. Al gauw pakte ik er een stoel bij, want staand kijken is niet echt fijn. Je ziet steeds de zon in  en uit beeld gaan. Toen probeerde ik de zon scherp te krijgen. Wat ik ook probeerde, het lukte niet. Uiteindelijk was de zon geheel verdwenen en gaf ik het op.

Zaterdag kwam, door allerlei activiteiten en afspraken weinig van waarnemen. Ik zag de 's avonds de zon onder gaan op een feestje met mensen die ik lange tijd niet gesproken had. Sommige dingen zijn belangrijker dan zonnekijkers.

Maar zondag zou dé dag worden. Zodra ik mijn ogen open deed, wist ik dat het bewolkt was en dat ik nog best een uurtje langer kon blijven liggen. De rest van de dag wil de de zon maar niet definitief doorbreken, maar om vijf uur 's middags was het zover. Ik pakte de kijker op zijn montering en een kruk en ging gewoon op de stoep zitten. Ik zag een mevrouw van de flat naast me vreemd kijken. "Het is een zonnekijker", legde ik uit.

Een uur lang was ik bezig om het focussingprobleem onder de knie te krijgen. Ik probeerde de focusser in alle standen, het werkte niet. Er zou toch niks mis zijn? De voortdurend passerende wolken hielpen ook niet bij het onderzoek. En toen besloot ik het oculair een stukje uit zijn fitting te trekken. Meteen zag ik de zon in al zijn glorie: zonnevlammen, filamenten, zonnevlekken. Alles. Precies het beeld wat ik in gedachte had, toen ik besloot een zonnetelescoop te kopen.

De opstelling met Televue oculair. Je kunt hier goed zien dat ik het oculair een stukje uit de fitting getrokken heb.

Een beetje vreemd, maar ik kon het oculair gelukkig wel in de goede stand vast zetten. En toen kon het waarnemen beginnen. Ik kon de pressure tuner nu eindelijk uittesten. In zijn uitgedraaide stand kun je voornamelijk zonnevlekken waarnemen. Door hem verder op te draaien, kun je veel meer details van het oppervlak zien. Bij alle standen van de pressure tuner kun je de zonnevlammen aardig zien. Er zullen vast standen zijn waarbij het beter gaat, maar dat ontdek ik nog wel.

De montering was wel een beetje lastig. De Lunt is best zwaar en als je de telescoop over de horizontale as verzet hebt, moet je de knop op het statief wel heel goed vast draaien, anders zakt hij nog een stukje door.

Jammer genoeg kan ik nog niets laten zien van al dat moois. Ik heb nog even gauw mijn Hyperion oculair + T-ring + Canon EOS 60D combinatie geprobeerd, maar die krijg ik echt niet in focus. De mobiel ervoor houden wil nog wel eens lukken, maar niet vandaag.


's Avonds had ik vanaf mijn dakterras goed zicht op de zon. Ik heb de Lunt natuurlijk nog een keer naar buiten gehaald. Omdat de zon al laag stond, zag ik regelmatig vogels door het beeld vliegen en een keer kwam het haarscherpe silhouet van een vliegtuig en de condensstreep erachter door mijn beeld.

Al met al ben ik erg tevreden over de aankoop. De feathertouch is af en toe best handig en ik vermoed dat bij fotografie het zeer handig is, maar visueel kun je inderdaad meestal zonder. De pressure tuner laat heel geleidelijk andere details zien. Visueel is het beeld van de zon om van te genieten.

Update 23:28: Ik vergeet nog te zeggen dat de Lunt in een keurige koffer met schuimplastic komt. Alleen als je de sol searcher erop monteert, past hij er niet meer in. Met de dovetail eigenlijk ook niet, maar daarvoor kun je nog een stukje van het schuimplastic wegsnijden.

Marcel-Jan on tour

Meimaand spreekmaand, lijkt het wel. Ik tel maar liefst vijf uitnodigingen om iets te komen vertellen, zowel vak-gerelateerd als over ruimtevaart en sterrenkunde.

Zaterdag geef ik in Leiden voor de Werkgroep Maan en Planeten een lezing over de planeet Venus.

Arme Venus staat nogal in de schaduw van onze andere buur, Mars. Hoe anders was dat vroeger toen de Babyloniërs en Maya's haar aanbeden. Transits van Venus vertelden ons vroeger hoe groot het zonnestelsel was. We dachten dat er kanalen waren (meneer Percival Lowell in ieder geval) (Fout!) We dachten dat er oceanen waren waar onze ruimtesondes in zouden plonzen (Fout!) En toen bleek dat het er vooral erg warm en drukkend was (lood smelt er en de druk is hoger dan 90 atmosfeer), toen zagen we wel in dat we nooit de hand van een venusiaan zouden drukken. En we werden afgeleid door Mars, want daar was het "happening".

Nou ja, niet helemaal. Het effect van zoveel kooldioxide gaf ons wat hints over een mogelijk broeikaseffect. En de hebben de Sovjets er in de jaren zeventig de nodige moeite voor gedaan om een sonde te laten landen. In 2006 bracht de Europese ruimtevaartorganisatie ESA de Venus Express in een baan rond Venus. Er valt dus nog genoeg te vertellen over Venus.

Op zondag 19 mei vertel ik op de Sterrendag van de Jeugd Werkgroep voor Sterrenkunde (JWG, ooit ook zelf lid van geweest), afdeling Arnhem over de Mars-rovers. NASA's Mars-rovers zijn de successtory van de laatste jaren. Spirit en Opportunity hebben ons jaren lang ons beelden gezonden van hun rondritten op Mars, zodat we als het ware konden meerijden en ontdekkingen doen.

Vorig jaar landde Curiosity op spectaculaire wijze op het oppervlak, om er met lasers te schieten en gaten te boren in rotsen. En natuurlijk om uit te zoeken of Mars ooit goed geweest is voor leven. De Sterrendag is gratis en te vinden bij bezoekerscentrum Sonsbeek.

Later in het jaar kom ik ook nog eens vertellen over Venus op de Sterrenwacht Halley. Hoe toepasselijk, want het was Halley die aanzet gaf voor een grootse expeditie over de Aarde om de transit van Venus te gaan zien.